Sharenting – co to jest i jakie zagrożenia niesie publikowanie zdjęć dzieci?

212

Sharenting oznacza publikowanie przez rodziców lub opiekunów zdjęć, nagrań i informacji dotyczących dzieci. Dzielenie się pojedynczymi rodzinnymi chwilami nie musi automatycznie prowadzić do szkody, ale każda publikacja może współtworzyć cyfrowy ślad dziecka. Materiał umieszczony w internecie może zostać zapisany, skopiowany, zmodyfikowany albo udostępniony poza pierwotnym gronem odbiorców. Dlatego przed opublikowaniem zdjęcia warto sprawdzić, jakie dane ujawnia, zapytać dziecko o zdanie i ocenić, czy materiał nie narusza jego prywatności, godności lub bezpieczeństwa.

Co to jest sharenting?

Sharenting to określenie powstałe z połączenia angielskich słów share, czyli udostępniać, oraz parenting, oznaczającego rodzicielstwo. Opisuje publikowanie przez rodziców i opiekunów zdjęć, filmów oraz informacji dotyczących życia dziecka.

Zjawisko nie ogranicza się do fotografii pokazujących twarz. Sharentingiem może być również udostępnianie informacji o zdrowiu, zachowaniu, wynikach w nauce, zainteresowaniach, miejscu zamieszkania albo codziennym planie dziecka.

Pojęcie jest najczęściej stosowane w odniesieniu do regularnego lub nadmiernego relacjonowania życia dziecka w internecie. Nie każda pojedyncza publikacja musi być niebezpieczna. Znaczenie mają jej treść, częstotliwość, dostępność profilu, zakres ujawnianych danych oraz to, czy dziecko miało możliwość wyrażenia własnego zdania.

Dlaczego rodzice publikują zdjęcia i informacje o dzieciach?

Rodzice najczęściej publikują materiały z dobrych intencji. Chcą dzielić się z rodziną ważnymi chwilami, dokumentować rozwój dziecka albo zachować wspomnienia. Media społecznościowe bywają również wykorzystywane do wymiany doświadczeń i poszukiwania wsparcia innych rodziców.

Do najczęstszych powodów publikowania należą:

• informowanie rodziny o rozwoju dziecka;
• dzielenie się ważnymi wydarzeniami;
• tworzenie internetowego albumu;
• poszukiwanie porad i wsparcia;
• budowanie społeczności wokół rodzicielstwa;
• wyrażanie dumy z osiągnięć dziecka;
• prowadzenie profilu rodzinnego;
• współpraca z markami i monetyzowanie treści.

Na decyzje rodziców może wpływać również presja tworzenia atrakcyjnego obrazu życia rodzinnego. Profile innych osób pokazują zwykle wybrane, pozytywne momenty, co może prowadzić do porównywania się i poczucia, że własne rodzicielstwo również trzeba odpowiednio zaprezentować.

Szczególnie wymagające mogą być pierwsze miesiące po narodzinach dziecka. Brak snu, nowe obowiązki i odpowiedzialność wpływają na samopoczucie obojga rodziców. Osobnym problemem wymagającym odpowiedniej diagnostyki może być depresja poporodowa u mężczyzn.

Jakie treści o dziecku trafiają do internetu?

Rodzice publikują nie tylko zdjęcia i nagrania. W opisach, komentarzach, relacjach oraz oznaczeniach mogą znajdować się informacje pozwalające zbudować rozbudowany profil dziecka.

Do internetu mogą trafiać:

• imię i nazwisko;
• data urodzenia;
• wygląd i głos dziecka;
• informacje o rodzinie;
• nazwa szkoły lub przedszkola;
• nazwa klubu sportowego;
• adres lub przybliżone miejsce zamieszkania;
• ulubione miejsca;
• zainteresowania i zajęcia dodatkowe;
• wyniki w nauce;
• informacje o stanie zdrowia;
• szczegóły dotyczące trudności rozwojowych;
• zdjęcia dyplomów i dokumentów;
• codzienny plan zajęć;
• miejsca i terminy wyjazdów.

Pojedyncza informacja może wydawać się nieistotna. Problem pojawia się wtedy, gdy wiele publikacji można ze sobą połączyć. Zdjęcie urodzinowe może wskazać datę urodzenia, fotografia przed szkołą jej nazwę, a regularne relacje z treningów — miejsce i godziny przebywania dziecka.

Dlaczego sharenting może być niebezpieczny?

Po opublikowaniu materiału rodzic może stracić kontrolę nad tym, kto go zapisze, skopiuje albo przekaże dalej. Dotyczy to również zdjęć zamieszczanych na profilach prywatnych i w zamkniętych grupach.

Materiały mogą zostać:

• pobrane przez innego użytkownika;
• przesłane osobom spoza pierwotnego grona;
• opublikowane na innym profilu;
• opatrzone obraźliwym komentarzem;
• zmodyfikowane lub umieszczone w innym kontekście;
• wykorzystane do ośmieszania dziecka;
• użyte do utworzenia fałszywego konta;
• wykorzystane w oszustwie lub fałszywej zbiórce;
• przeanalizowane w celu ustalenia miejsca pobytu dziecka.

Nie oznacza to, że każda fotografia zostanie wykorzystana w niewłaściwy sposób. Rodzic powinien jednak uwzględnić nie tylko własne intencje, lecz także możliwe działania innych użytkowników.

Szczególnej ostrożności wymagają materiały intymne, ośmieszające, pokazujące silne emocje albo ujawniające miejsce zamieszkania, szkołę i codzienny plan dziecka.

Jakie dane o dziecku można odczytać ze zdjęcia?

Zdjęcie może zawierać znacznie więcej informacji niż sama twarz dziecka. Dane bywają widoczne w tle, na ubraniu, dokumentach, tabliczkach i ekranach urządzeń.

Przed publikacją warto sprawdzić, czy na fotografii nie widać:

• nazwy i logo szkoły;
• identyfikatora z imieniem i nazwiskiem;
• planu lekcji;
• dyplomu zawierającego dane osobowe;
• numeru domu lub nazwy ulicy;
• tablicy rejestracyjnej samochodu;
• dokumentacji medycznej;
• biletu zawierającego dane lub kod;
• nazwy klubu sportowego;
• charakterystycznych elementów miejsca zamieszkania;
• informacji wyświetlonych na ekranie;
• innych osób, które nie wyraziły zgody na publikację.

Znaczenie może mieć także opis zdjęcia. Podanie nazwy szkoły, godziny treningu albo informacji, że rodzina przebywa poza domem, może ujawnić więcej niż sama fotografia.

Niektóre pliki mogą przechowywać metadane, w tym informacje o czasie i miejscu wykonania zdjęcia. Platformy nie zawsze postępują z nimi w ten sam sposób, dlatego przed publikacją warto wyłączyć zapisywanie lokalizacji albo usunąć ją z pliku.

Czym jest cyfrowy ślad dziecka?

Cyfrowy ślad dziecka to zbiór informacji pozostających na jego temat w internecie. Mogą go tworzyć zdjęcia, filmy, komentarze, lokalizacje, wyniki konkursów, informacje o szkole oraz materiały publikowane przez rodzinę i inne instytucje.

W przypadku sharentingu ślad cyfrowy zaczyna powstawać, zanim dziecko jest w stanie zdecydować, jak chce prezentować się w sieci. Niektóre dzieci otrzymują własny profil jeszcze przed narodzinami, gdy rodzice udostępniają zdjęcia z badań i informacje dotyczące ciąży.

Z czasem rozproszone materiały mogą stworzyć rozbudowaną historię życia dziecka. Usunięcie pierwotnej publikacji nie zawsze powoduje zniknięcie wszystkich kopii. Materiał mógł wcześniej zostać zapisany, przesłany lub opublikowany w innym miejscu.

Dlatego przed udostępnieniem warto zastanowić się, czy dana treść rzeczywiście powinna stać się częścią internetowej historii dziecka.

Jak sharenting może wpływać na dziecko?

Wpływ sharentingu zależy od rodzaju publikowanych treści, ich skali, wieku dziecka oraz reakcji otoczenia. Materiał uznawany przez rodzica za zabawny może być dla dziecka wstydliwy lub naruszać jego poczucie prywatności.

Możliwe konsekwencje obejmują:

• zawstydzenie;
• złość na rodziców;
• poczucie braku wpływu na własny wizerunek;
• utratę zaufania;
• konflikty rodzinne;
• komentarze i żarty ze strony rówieśników;
• wykorzystanie materiałów do cyberprzemocy;
• trudność w samodzielnym kształtowaniu obecności w internecie.

Reakcja dziecka może zmieniać się wraz z wiekiem. Fotografia akceptowana przez kilkulatka może być źródłem dyskomfortu, gdy dziecko rozpocznie naukę w nowej szkole lub zacznie samodzielnie korzystać z mediów społecznościowych.

Nie należy automatycznie przypisywać sharentingowi depresji, zaburzeń lękowych ani innych problemów psychicznych. Może on jednak naruszać prywatność dziecka i wpływać na relację z rodzicami, zwłaszcza gdy jego sprzeciw jest ignorowany.

Sharenting a prywatność i wizerunek dziecka

Dziecko, tak samo jak osoba dorosła, ma prawo do prywatności, godności i ochrony wizerunku. Rodzice reprezentują małoletnie dziecko i podejmują dotyczące go decyzje, ale powinni działać z uwzględnieniem jego dobra.

Wizerunek pozwalający rozpoznać osobę podlega ochronie. Znaczenie ma nie tylko pokazanie twarzy. Dziecko może zostać zidentyfikowane również na podstawie opisu, głosu, miejsca, ubioru albo zestawienia fotografii z innymi informacjami.

Ochrona prywatności nie powinna ograniczać się do sprawdzenia, czy publikacja jest formalnie dopuszczalna. Warto również odpowiedzieć na pytania:

• Czy materiał szanuje godność dziecka?
• Czy nie przedstawia go w intymnej sytuacji?
• Czy dziecko zaakceptowałoby tę publikację za kilka lat?
• Czy materiał może zostać wykorzystany do ośmieszenia?
• Czy publikacja ujawnia informacje potrzebne do zidentyfikowania lub zlokalizowania dziecka?
• Czy zdjęcie przedstawia także inne osoby?

W sprawach spornych albo związanych z komercyjnym wykorzystaniem wizerunku potrzebna może być indywidualna konsultacja prawna.

Czy rodzic może publikować zdjęcia dziecka bez jego zgody?

W przypadku małych dzieci decyzje dotyczące publikacji podejmują ich przedstawiciele ustawowi. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Rodzic powinien kierować się dobrem dziecka, chronić jego godność oraz uwzględniać możliwe konsekwencje udostępnienia materiału.

Wraz z rozwojem dziecka jego zdanie powinno mieć coraz większe znaczenie. Jeżeli rozumie ono, czym jest publikacja i kto może zobaczyć zdjęcie, należy zapytać je o zgodę. Sprzeciw dziecka powinien zostać potraktowany poważnie.

Osobnym problemem jest brak porozumienia między rodzicami. Jeden rodzic może nie akceptować publikowania wizerunku dziecka przez drugiego. Im bardziej publiczny, regularny lub komercyjny charakter ma profil, tym większe może być znaczenie takiego sporu.

Inne zasady mogą dotyczyć szkoły, przedszkola, klubu sportowego, fundacji lub przedsiębiorstwa wykorzystującego zdjęcia dziecka. Zgoda na udział w wydarzeniu nie powinna być automatycznie utożsamiana ze zgodą na dowolne wykorzystanie wizerunku.

Od jakiego wieku warto pytać dziecko o zgodę?

Nie istnieje jedna uniwersalna granica wieku, od której rozmowa o publikowaniu zdjęć staje się potrzebna. Dziecko warto włączać w podejmowanie decyzji tak wcześnie, jak jest w stanie zrozumieć podstawowe znaczenie publikacji.

Można wyjaśnić:

• jakie zdjęcie ma zostać opublikowane;
• gdzie się pojawi;
• kto będzie mógł je zobaczyć;
• dlaczego rodzic chce je udostępnić;
• czy można je później usunąć;
• że dziecko może odmówić.

Pytanie o zgodę uczy, że każdy ma prawo decydować o swoim ciele, prywatności i wizerunku. Ważne jest jednak, aby zgoda była rzeczywista. Nie powinna być wymuszana zawstydzaniem, obietnicą nagrody ani stwierdzeniem, że dziecko „nie ma się czego wstydzić”.

Brak sprzeciwu również nie zawsze oznacza świadomą zgodę. Dziecko może nie rozumieć skali internetu albo obawiać się reakcji rodzica.

Jakich zdjęć dzieci nie należy publikować?

Nie powinno się publikować materiałów, które naruszają intymność, ośmieszają dziecko lub ujawniają dane mogące zagrozić jego bezpieczeństwu.

Szczególnie ryzykowne są:

• zdjęcia nagości i częściowej nagości;
• fotografie z kąpieli;
• zdjęcia w bieliźnie lub bez ubrania na plaży;
• materiały przedstawiające korzystanie z toalety;
• fotografie pokazujące chorobę lub zabieg;
• zdjęcia dokumentacji medycznej;
• nagrania płaczu, napadu złości lub kary;
• fotografie ośmieszające dziecko;
• materiały opisujące trudności rozwojowe bez potrzeby ich ujawniania;
• zdjęcia z nazwą szkoły lub przedszkola;
• fotografie zawierające adres zamieszkania;
• materiały pokazujące plan dnia;
• zdjęcia dokumentów, biletów i dyplomów;
• relacje na żywo ujawniające aktualne miejsce pobytu.

Warto zachować ostrożność również w przypadku materiałów przedstawiających inne dzieci. Zgoda na fotografowanie podczas rodzinnego spotkania nie musi oznaczać zgody na publiczne udostępnienie zdjęcia.

Troll parenting – czym różni się od sharentingu?

Troll parenting oznacza publikowanie materiałów, które ośmieszają, zawstydzają lub kompromitują dziecko, często pod pozorem zabawy albo żartu. Może obejmować nagrania płaczu, reakcji na karę, nieudanych prób, trudnych emocji lub sytuacji intymnych.

Sharenting jest pojęciem szerszym. Obejmuje różne formy udostępniania informacji o dziecku, także materiały neutralne i publikowane z dobrych intencji. Troll parenting koncentruje się na treściach, w których popularność wynika z zawstydzenia albo silnej reakcji dziecka.

O tym, czy materiał jest krzywdzący, nie powinny decydować wyłącznie intencje dorosłego. Znaczenie ma również perspektywa dziecka i możliwa reakcja jego rówieśników.

Stwierdzenie, że publikacja była tylko żartem, nie usuwa jej konsekwencji. Materiał może pozostać w internecie i zostać ponownie wykorzystany wiele lat później.

Czy zasłonięcie twarzy dziecka wystarczy?

Zasłonięcie twarzy może ograniczyć możliwość bezpośredniego rozpoznania dziecka, ale nie zapewnia pełnej anonimowości.

Tożsamość może zostać ustalona na podstawie:

• imienia użytego w opisie;
• profilu rodzica;
• sylwetki i charakterystycznego ubioru;
• głosu;
• lokalizacji;
• otoczenia;
• nazwy szkoły lub klubu;
• daty urodzenia;
• informacji z wcześniejszych publikacji;
• obecności innych rozpoznawalnych osób.

Naklejka umieszczona na twarzy nie chroni także przed oceną samej sytuacji. Zdjęcie przedstawiające intymny, trudny lub ośmieszający moment nadal może naruszać prywatność dziecka.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem może być publikowanie fotografii, na których dziecko jest nierozpoznawalne, na przykład zdjęcia dłoni, wspólnej aktywności wykonanej z większej odległości albo kadru niezawierającego danych o miejscu.

Jak bezpieczniej publikować zdjęcia dziecka?

Nie istnieje metoda gwarantująca pełną kontrolę nad materiałem umieszczonym w internecie. Można jednak ograniczyć zakres ujawnianych danych i ryzyko niewłaściwego wykorzystania.

Przed publikacją warto:

1. Zastanowić się, dlaczego zdjęcie ma trafić do internetu.
2. Zapytać dziecko o zdanie.
3. Uszanować jego odmowę.
4. Sprawdzić tło fotografii.
5. Usunąć lokalizację i zbędne metadane.
6. Nie podawać nazwy szkoły ani planu zajęć.
7. Unikać publikowania materiałów intymnych.
8. Nie zamieszczać zdjęć ośmieszających dziecko.
9. Ograniczyć grono odbiorców.
10. Sprawdzić ustawienia prywatności profilu.
11. Nie publikować informacji o aktualnym miejscu pobytu.
12. Nie oznaczać innych dzieci bez zgody ich opiekunów.
13. Uzgodnić zasady z drugim rodzicem.
14. Zastanowić się, czy dziecko zaakceptuje materiał w przyszłości.

Konto prywatne może ograniczać liczbę odbiorców, ale nie uniemożliwia wykonania zrzutu ekranu, zapisania zdjęcia ani przekazania go dalej. Lista znajomych również powinna być regularnie przeglądana.

Bezpieczniejszą alternatywą dla publicznej publikacji może być przesłanie zdjęcia bezpośrednio kilku bliskim osobom. Nadal warto jednak ustalić, że materiał nie powinien być dalej udostępniany.

Co zrobić ze zdjęciami dziecka, które są już w internecie?

Najpierw warto przejrzeć wcześniejsze publikacje i ocenić je według aktualnie przyjętych zasad. Szczególną uwagę należy zwrócić na materiały intymne, ośmieszające oraz ujawniające dane osobowe i lokalizację.

Można:

• usunąć niepotrzebne zdjęcia i nagrania;
• zmienić widoczność albumów;
• ograniczyć grono odbiorców;
• usunąć oznaczenia lokalizacji;
• zaktualizować ustawienia prywatności;
• poprosić rodzinę o usunięcie kopii;
• zgłosić nieuprawnione publikacje administratorowi platformy;
• zabezpieczyć zrzuty ekranu dokumentujące naruszenie;
• poprosić właściciela strony o usunięcie materiału;
• skorzystać z dostępnych procedur ochrony prywatności.

Usunięcie pierwotnego posta nie daje pewności, że zniknęły wszystkie kopie. Nadal warto to zrobić, ponieważ ogranicza dalszą dostępność materiału i możliwość jego ponownego pobierania.

Jeżeli zdjęcie zostało wykorzystane do oszustwa, groźby, seksualizacji dziecka, cyberprzemocy albo utworzenia fałszywego profilu, należy zachować dowody i zgłosić sprawę odpowiedniej platformie oraz właściwym służbom. W takiej sytuacji warto również skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.

Sharenting a działalność influencerów i zarabianie na wizerunku dziecka

Sharenting może przyjmować charakter komercyjny. Dziecko pojawia się wtedy regularnie w materiałach reklamowych, współpracach z markami, relacjach sponsorowanych albo na rodzinnym kanale przynoszącym przychody.

Taki model rodzi dodatkowe pytania:

• Czy publikacja służy dobru dziecka, czy przede wszystkim interesowi finansowemu dorosłego?
• Czy dziecko rozumie komercyjny charakter materiału?
• Czy ma możliwość odmówienia udziału?
• Czy odmowa nie prowadzi do presji lub konfliktu?
• Jak chronione są jego zarobki i przyszłe interesy?
• Czy publikacje nie pokazują zbyt wielu prywatnych szczegółów?
• Czy treść będzie odpowiednia również za kilka lat?

Zgoda małego dziecka może nie być w pełni świadoma, zwłaszcza gdy nie rozumie ono mechanizmu reklamy, zasięgu platformy i trwałości publikacji. Odpowiedzialność za ocenę ryzyka spoczywa wtedy na dorosłych.

Także marki współpracujące z rodzinnymi influencerami powinny uwzględniać dobro dziecka. Popularność profilu nie zwalnia firmy z odpowiedzialności za sposób wykorzystania jego wizerunku.

Jak rozmawiać z rodziną o publikowaniu zdjęć dziecka?

Zasady publikowania warto ustalić nie tylko z drugim rodzicem, ale również z dziadkami, rodzeństwem, dalszą rodziną i znajomymi. Część osób może nie zdawać sobie sprawy, że rodzice nie chcą udostępniać wizerunku dziecka.

Warto jasno powiedzieć:

• czy zdjęcia dziecka mogą być publikowane;
• czy można pokazywać jego twarz;
• czy fotografie mogą trafiać do zamkniętych grup;
• czy wolno je przesyłać dalej;
• jakich informacji nie należy podawać;
• czy przed publikacją trzeba zapytać rodziców;
• jak uwzględniać zdanie dziecka;
• co zrobić z materiałami już opublikowanymi.

Rozmowa powinna dotyczyć również szkoły, przedszkola, klubu sportowego i organizatorów zajęć. Przed podpisaniem zgody warto sprawdzić, gdzie materiały będą publikowane, przez jaki czas oraz w jakich celach mogą być wykorzystywane.

Najlepiej ustalić jedną prostą zasadę: jeśli nie ma pewności, czy zdjęcie może zostać opublikowane, najpierw należy zapytać dziecko i jego rodziców.

FAQ

Co oznacza słowo sharenting?

Sharenting oznacza publikowanie przez rodziców lub opiekunów zdjęć, nagrań i informacji dotyczących dzieci. Nazwa pochodzi od angielskich słów share i parenting.

Czy każde zdjęcie dziecka w internecie jest sharentingiem?

W szerokim znaczeniu termin może obejmować różne formy udostępniania treści o dziecku. Najczęściej używa się go jednak w odniesieniu do regularnego lub nadmiernego publikowania, szczególnie gdy ujawnia ono dużo prywatnych informacji.

Czy rodzic powinien pytać dziecko o zgodę?

Dziecko warto pytać o zdanie, gdy potrafi zrozumieć podstawowe znaczenie publikacji. Wraz z jego rozwojem opinia i sprzeciw powinny mieć coraz większe znaczenie.

Czy można publikować zdjęcie dziecka bez pokazania twarzy?

Ukrycie twarzy może zmniejszyć możliwość rozpoznania dziecka, ale nie gwarantuje anonimowości. Tożsamość mogą ujawniać opis, głos, ubranie, lokalizacja i wcześniejsze publikacje.

Jakie zdjęcia dzieci są szczególnie ryzykowne?

Nie należy publikować materiałów pokazujących nagość, kąpiel, chorobę, silne emocje, karanie lub inne intymne i ośmieszające sytuacje. Ryzykowne są również zdjęcia ujawniające szkołę, adres i codzienny plan dziecka.

Czy prywatne konto chroni zdjęcia dziecka?

Prywatne ustawienia ograniczają liczbę odbiorców, ale nie zapewniają pełnej kontroli. Każda osoba mająca dostęp do materiału może go zapisać, skopiować lub przesłać dalej.

Czy drugi rodzic może sprzeciwić się publikacji?

Między rodzicami może powstać spór dotyczący sposobu wykorzystywania wizerunku dziecka. W pierwszej kolejności warto ustalić wspólne zasady, kierując się jego dobrem. Poważny konflikt może wymagać konsultacji prawnej.

Co zrobić, gdy ktoś opublikował zdjęcie mojego dziecka?

Należy poprosić autora o usunięcie materiału. Jeżeli nie zareaguje, można zgłosić publikację administratorowi platformy. W przypadku poważnego naruszenia warto zabezpieczyć dowody i skorzystać z pomocy prawnej lub zgłosić sprawę odpowiednim służbom.

Czy szkoła może publikować zdjęcia uczniów?

Sposób wykorzystania zdjęć przez szkołę powinien mieć odpowiednią podstawę i jasno określony cel. Rodzice powinni wiedzieć, gdzie i jak długo materiały będą publikowane. Zgoda na udział w wydarzeniu nie powinna być automatycznie traktowana jako zgoda na dowolne wykorzystanie wizerunku.

Czym troll parenting różni się od sharentingu?

Troll parenting polega na publikowaniu materiałów ośmieszających lub kompromitujących dziecko pod pozorem żartu. Sharenting jest pojęciem szerszym i obejmuje różne formy udostępniania informacji o dziecku.